Badanie w lampie szczelinowej, do czego służy i w jakim celu się go wykonuje?

Lampa szczelinowa inaczej nazywana biomikroskopem szczelinowym, to urządzenie służące do badania ludzkiego oka. Składa się z części mikroskopowej oraz źródła światła. Mikroskop posiada dwa okulary pozwalające na uzyskanie stereoskopowego (trójwymiarowego) obrazu oka oraz możliwość ustawienia wielu powiększeń (6x, 10x, 16x, 40x). Niektóre okulary mają również wewnętrzną linię lub siatkę pozwalającą na mierzenie obserwowanych struktur, a nawet wbudowaną skalę kątową, przydatną przy dopasowywaniu i ocenie torycznych soczewek kontaktowych. Dzięki stereoskopii możliwa jest bardzo precyzyjna lokalizacja wszelkich zmian patologicznych.

Jak przebiega badanie w lampie szczelinowej?

Mikroskop zamontowany jest na ruchomej podstawie co pozwala na dogodne ustawienie lampy względem pacjenta. Jego pozycję reguluje się joystick-iem poprzez przesuwanie w przód lub tył umożliwiającym zogniskowanie lampy na różnych głębokościach pola widzenia. Możliwe jest również przesuwanie go na boki co pozwala na obserwację różnych obszarów oka oraz przejście do badania drugiego oka. Natomiast obracanie pokrętła joystick-a sprawia, że mikroskop obniża się lub podnosi.

Źródło światła lampy szczelinowej jest kontrolowane przez transformator z regulacją napięcia. Przesuwając dźwignię lub obracając tarczę reguluje się strumień światła w zakresie: natężenia, szerokości, wysokości, kierunku, kąta oraz koloru. Najczęściej badanie wykonuje się strumieniem światła o maksymalnej wysokości i małej szerokości tworzącej szczelinę świetlną, skąd wzięła się nazwa: lampa szczelinowa.

Źródło światła porusza się niezależnie od mikroskopu, co umożliwia uzyskanie różnych konfiguracji oświetlenia i obrazu struktur oka.
Do większości badań używa się światła białego. Lampa szczelinowa posiada jednak również kolorowe filtry:

  • kobaltowy – do badania z zastosowaniem fluoresceiny (barwnik z grupy trifenylometanu, jego wodny roztwór ma żółty kolor), która gromadzi się w miejscach ubytku lub pęknięcia nabłonka rogówki. Światło niebieskie pobudza fluoresceinę nadając jej żółtawą poświatę,
  • zielony (światło bezczerwienne) – przyciemnia wszystko co ma kolor czerwony, przez co naczynia krwionośne oraz krwotoki wydają się czarne. Ten wzmocniony kontrast pozwala na lepsze obrazowanie ścieżki i wzoru naczyń krwionośnych podrażnionych przez stan zapalny. Miejsca na nadtwardówce gdzie zgromadzą się limfocyty w wyniku stanu zapalnego lub jako odpowiedź immunologiczną w świetle zielonym ukazują się jako żółte plamy,
  • niektóre lampy wyposażone są również w filtr rozpraszający (dyfuzor), który rozprasza światło i umożliwia równomierne oświetlenie całej powierzchni oka.

Światło lampy szczelinowej kieruje się kolejno na: powieki, spojówkę, twardówkę, rogówkę, wypełnioną cieczą wodnistą komorę przednią, tęczówkę, soczewkę, przednią część ciała szklistego. Stosując dodatkowo specjalne soczewki możliwe jest zobaczenie struktur kąta przesączania (gonioskop), oraz obraz dna oka (soczewką Volca).

Lampa szczelinowa wykorzystywana jest do:

  • badania aparatu ochronnego oka (powieki, rzęsy, gruczoły Meiboma), oraz przedniego odcinka oka (spojówka, rogówka, komora przednia, tęczówka, źrenica, soczewka),
  • usuwania ciał obcych z oka,
  • przycinania szwów,
  • depilacji rzęs (w przypadku gdy wrastają lub drażnią oko),
  • zakładania zatyczek kanalików łzowych,
  • wykonywania małych zabiegów chirurgicznych,
  • doboru soczewek kontaktowych.

W przypadku soczewek kontaktowych, badanie w lampie szczelinowej jest głównym czynnikiem decydującym o tym, czy pacjent może je nosić. Podczas takiego badania specjalista poddaje ocenie:

  • film łzowy – czy jest czysty, czy nie ma w nim śladów zanieczyszczeń, czy występują objawy suchego oka. Określa się czas rozpadu filmu łzowego,
  • powieki – czy zamykają się całkowicie przy każdym mrugnięciu, czy brzegi powiek są gładkie, czy powieki i rzęsy są czyste bez objawów infekcji. Określa się częstotliwość mrugania,
  • spojówkę – czy jest zaczerwieniona, czy występuje narośle w miejscu przylegania soczewki kontaktowej, czy występują brodawki lub grudki chłonne na spojówce powiekowej,
  • rogówkę – czy jest czysta, czy znajdują się na niej blizny, dystrofia, waskularyzacja, czy po podaniu fluoresceiny występuje zabarwienie.

Gdy nie stwierdza się żadnych przeciwwskazań do noszenia soczewek kontaktowych zakłada się na oczy próbne soczewki i po upływie od 5 do 30 minut dokonuje się oceny ich dopasowania sprawdzając w biomikroskopie:

  • ułożenie soczewki – czy soczewka leży centralnie na rogówce i przykrywa cały rąbek wystając poza niego z każdej ze stron o co najmniej 1 mm,
  • ruchomość soczewki podczas mrugania i zmiany kierunku patrzenia – ruchomość nie może być nadmierna, ale musi być zauważalna (jej ruch powinien być nieco spóźniony w stosunku do ruchu oka). Dodatkowo wykonuje się tzw test Push-Up. Delikatnie odciąga się w dół dolną powiekę, a następnie zaczepia się ją o brzeg soczewki i popycha soczewkę do góry. Dobrze dopasowana soczewka zatrzyma się tuż po odsłonięciu rąbka rogówki by po opuszczeniu powieki wrócić do swojego pierwotnego ułożenia. Soczewka za luźna popchnięta przez powiekę może odsłonić nawet źrenicę, a po jej opuszczeniu spłynie szybko w dół, poniżej swojego pierwotnego ułożenia. Zbyt ciasna soczewka będzie stawiać opór ruchowi, a jeżeli nawet uda się ją nieco przesunąć, to po puszczeniu powieki może nie wrócić do pozycji wyjściowej.

Lampa szczelinowa umożliwia również sprawdzenie czy soczewka rotuje, co jest bardzo istotne w przypadku soczewek torycznych, które posiadają specjalne znaczniki pozwalające określić ich ułożenie i ewentualny stopień rotacji. Rotacja takich soczewek powoduje nieostre widzenie.

Badanie w lampie szczelinowej jest bezbolesne, pozwala na wykrycie wielu chorób oczu jak np.:

  • zapalenie spojówek,
  • stożek rogówki,
  • zaćma,
  • zwyrodnienie plamki,
  • odwarstwienie siatkówki,
  • zapalenie naczyniówki,
  • męty ciała szklistego,

dlatego powinno stanowić podstawowy element rutynowego badania okulistycznego.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *